Харилцах хүснэгт
Хөвсгөл аймгийн Их-уул сумын Засаг Даргын Тамгын Газар
НэрАлбан тушаалГар утас Ажлын утас
Д.Амаржаргал ИТХ-ын дарга 98900698 99380966 70386708
Б.Мянганбаяр Засаг дарга 98030101 99380101 70386507
Д.Энхтөр Засаг даргын орлогч 93045354 70386709
М.Пүрэв Тамгын газрын дарга 93031541 70386707
Б.Баярмаа Дотоод ажил хариуцсан түшмэл 93152639


Гарчиг   
И-мэйл   
Зурвас   
   
2012-2017 онд хөгжүүлэх хөтөлбөр
2012-2017 онд хөгжүүлэх хөтөлбөр
Нийтэлсэн: 3 жил өмнө

Сумын  ИТХ-ын  2012.01.06-íû ºäðèéí

 ээлжит 10 дугаар хуралдаанû 59-ð òîãòîîëûí õàâñðàëò

 

 

 

ХӨВСГӨЛ АЙМГИЙН ИХ-УУЛ СУМЫН ЭДИЙН ЗАСАГ, НИЙГМИЙГ

2012 -2017 ОНД ХӨГЖҮҮЛЭХ ХӨТӨЛБӨР.

 

НЭГ. ХӨТӨЛБӨРИЙН ҮНДЭСЛЭЛ, АЧ ХОЛБОГДОЛ.

 

Их-Уул сумын хөгжлийн хөтөлбөр нь хүмүүнлэг иргэний ардчилсан нийгэм дэх  сумын хүн амын хөгжлийг зах зээлийн эдийн засгийн өсөлтөөр хангах, эдийн засаг, нийгэм өв соёл, уламжлалаа эрчимтэй хөгжүүлэхэд чиглэсэн бодлогыг Монгол улсын Мянганы хөгжлийн зорилтод суурилсан “Үндэсний хөгжлийн цогц бодлого” Монгол улсын мянганы хөгжлийн зорилтууд, Хөвсгөл аймгийн эдийн засаг, нийгмийг хөгжүүлэх хөгжлийн хөтөлбөр”-ийн бодлоготой уялдуулан тодорхойлж байна.

Тус сум нь 1996 оноос хойш сумын Засаг даргын 4, 4 жилийн үйл ажиллагааны хөтөлбөр боловсруулан батлуулж мөрдсөнөөс өөр тодорхой хэтийн чиглэлгүй явж ирсэн ба өмнө 2006 онд стратегийн чигийг баталсан.

Энэ үүднээс Их-Уул сумын эдийн засаг, нийгмийг 2011-2017 он хүртэл хөгжүүлэх дунд хугацааны  хөгжлийн хөтөлбөрийг сумын иргэдийн санал хүсэлт эрэлт хэрэгцээнд тулгуурлан боловсруулав.

Ñóìûí  бүх нөөц боломжоо орон нутгийнхаа төлөө зохистой ашиглах, хэрэглэгчдийн эрэлд таашаалд нийцсэн бүтээгдэхүүн, ажил үйлчилгээг зах зээлд гаргах тэргүүлэх ач холбогдол бүхий чиглэлүүдээ оновчтой зөв тодорхойлîõ,  дунд хугацаанд хэрэгжүүлэх хөтөлбөр  / стратеги /-ийг боловсруулснаар хөгжил дэвшилд хүрэх, орон нутгийн төрийн үйлчилгээний чанар, хүртээмжийг нэмэгдүүлэх, сумын эдийн засгийн хөгжилд таагүй нөлөөлж байгаа, нөлөөлж болзошгүй орчны болон бусад хүчин зүйлийг залруулах, зөөлрүүлэх, саад бэрхшээл, эрсдлийг багасгах,  даван туулах арга замыг агуулгын бөгөөд хэлбэрийн хувьд оновчтой сонгоход стратегийн ач холбогдол оршино.

Сумын 2012-2017 îíû стратеги хөтөлбөрт сумын тэргүүлэх чиглэл, бодлогûã тодорхойлж, тэдгээрийг хэрэгжүүлэх зорилго, зорилтыг 2011-2017 онд хэрэгжүүлэí  ажиллаñíû үр дүнд хүний хөгжлийн түвшингийн  үзүүлэлтүүд сайжирч, мянганы хөгжлийн зорилтыг шалгуур үзүүлэлт бүрээр хангах боломжийг бүрдүүлж, сумын эдийн засаг, нийгэм, байгаль орчны тогтвортой хөгжлийн бодлогыг хооронд нь уялдуулж, эдийн засгаа эрчимтэй хөгжүүлж, хүний хөгжил, байгаль орчин, экологийн тэнцвэр хадгалсан хөгжил -дэвшил бүхий Монгол улсын “Загвар сум” болох зорилт дэвшүүлж байна.

Цаашид энэхүү хөтөлбөрийг ñóì, áàã, áàéãóóëëàãà,àæ àõóéí нэгжийн дунд болон богино хугацааны хөгжлийн  хөтөлбөр, төслийн баримт бичгүүд, сумын Засаг даргын үйл ажиллагааны хөтөлбөр,  жил жилийн үндсэн чиглэлд баяжуулан нарийвчлан тусгаж, УИХ-ын гишүүд, улсын төсөв, хөтөлбөр, аймгийн Çàñàã äàðãà ,ò¿¿íèé õàðúÿà õýëòýñ, ãàçàð, àãåíòëàã олон улсын байгууллагын төсөл, хөтөлбөрийн нэгжийн үйл ажиллагаатай уялдуулан хэрэгжүүлэх  бодлогын баримт бичиг болно.

 

 

 

 

ХОЁР. ИХ-УУЛ СУМЫН ӨНӨӨГИЙН БАйДАЛ, ОРЧНЫ  ҮНЭЛГЭЭ.

 

2.1. ИХ-УУЛ СУМЫН ХӨГЖЛИЙН ӨНӨӨГИЙН БАЙДАЛ.

Их-Уул сум 202,3 мянган га газар нутаг дэвсгэртэй, 2011 оны жилийн эцсийн байдлаар 4111 хүн амтай 1145 өрхтэй, засаг захиргааны 5 багтай, 211.1 мянган толгой малтай. Нийт нутгийн 70 гаруй хувийг бэлчээр, 20 гаруй хувийг ой мод эзэлдэг, Улаанбаатар хотоос 575 км зайтай, Булган, Эрдэнэтээр 688 км, аймгийн төвөөс 112км зайтай улсын төв зам харилцааны газар юм. Нийт хүн амын 35.0 хувь нь 16 хүртэлх насны хүүхэд 5.0 хувь нь 60- аас дээш насныхан, 60 хувь нь хөдөлмөрийн насны хүн эзэлж байна. Малтай өрх 875 ба 1 өрхөд дунджаар 240 толгой мал ноогдож байна.

Сумын газар нутаг түгээмэл тархацтай байгалийн баялаг, түүх , соёлын дурсгалт газар олонтой, газар зүйн байршил нь эх газрын сэрүүвтэр уур амьсгалтай ,ойт хээрийн бүсэд хамааран оршдог. Нутгийн хамгийн өндөр цэг нь далайн түвшнээс  дээш 2263 метр өргөгдсөн Халзан Бүргэдэй уул, хамгийн нам газар нь Сэлэнгэ мөрний сав дагуух нутаг 1080 метр, урд талаараа Сэлэнгэ  мөрөн урсан өнгөрдөг.

Сумын эдийн засгийн 80- аад хувь нь байгаль цаг уураас шууд хамааралтай, õөдөө аж ахуйн салбар үүний дотор мал  аж ахуй, газар тариалангийн салбарын үйлдвэрлэл зонхилдог. Нийт малын 70 гаруй хувийг бог мал эзэлдэг ч нутгийн зон олон нь сүү ,махны чиглэлийн үхэр үржүүлж, цөцгийн тос бэлтгэх ажлаараа óëñ, àéìàãò удаа дарааëàí шалгарч байсан ба төмс хүнсний ногоо тариалах, модон эдлэл, жижиг үйлдвэрлэл, худалдаа арилжаа эрхлэх талаараа уламжлалт арга барилтай.

Дэд бүтцийн хүрээнд ялангуяа эрчим хүч, харилцаа холбоо, мэдээллийн салбарт сүүлийн жилүүдэд ахиц өөрчлөлт гарч эрчим хүчний найдвартай эх үүсвэртэй. Хөдөлгөөнт холбоо ,үүрэн телефон станцын бүх сүлжээнд болон интернетэд холбогдсон. Үүний үр дүнд хүн амын шилжих хөдөлгөөн саарàõ хандлагатай болсон.

Сумыí õýìæýýíä бэлчээрийн мал аж ахуйд түшиглэсэн хүн амын суурьшил, нүүдлийн хэв шинжийг урьдаас төлөвлөн, нутаг орны онцлогтой уялдуулан зохион байгуулж байгаагүйгээс хүний зохисгүй үйл ажиллагаа, дэлхийн цаг агаарын дулаарал зэргээс ой, ус ,бэлчээр, ургамал, амьтаны нөөц хомсдож бэлчээрийн даац хэтэрч хөрсний элэгдэлд орж, байгаль орчин нийгмийн хөгжлийн тэнцвэр зарим үзүүлэлтээр алдагдахад  хүрч байна. Тиймээс хөгжлийн зөв цэгцтэй, өнөөгийн шаардлагад нийцсэн  бодлого боловсруулан Мянганы хөгжлийн зорилтуудын зорилго, зорилт, үзүүлэлттэй уялдуулан баталж, хэрэгжилтийг шуурхай зохион байгуулах шаардлага тулгарч байна.

                                               2.2. ОРЧНЫ ҮНЭЛГЭЭ.

                                           ИХ-УУЛ СУМЫН ДАВУУ ТАЛУУД НЬ:

  • Эрчим хүчний байнгын эх үүсвэртэй болж дэд бүтэц хөгжих боломж бүрдсэн.
  • Харилцаа холбоо хөгжиж үүрэн холбооны бүх операторуудын сүлжээ орсон ,интернетэд холбогдсон.
  • Зах зээл, төв сууринд ойр байрлалтай түүнийгээ түшиглэн өрхийн үйлдвэрлэл хөгжүүлэх боломжтой.
  • Èðãýäèéí бизнес эрхлэх, идэвхи сэргэж үйлдвэрлэл, үйлчилгээ эрхлэх сонирхол, хүсэл эрмэлзэл бий болсон.
  • Үйлдвэрлэлийн үндсэн салбар МАА, газар тариалангийн үйлдвэрлэлийн талаархи иргэдийн мэдлэг нэмэгдэж, туршлагажиж байгаа.
  • Улсын чанартай төв зам дагуу байрлалтай, аялал жуулчлал хөгжүүлэх боломжтой.
  • МАА, газар тариалангийн гаралтай бүтээгдэхүүн борлуулах зах зээл хүрэлцээтэй
  • Ашигт малтмал, эрдэс, түүхий эд, ан  амьтны тодорхой нөөцтэй.
  • Төрийн сан болон ХААН банк онлайн сүлжээнд холбогдсон. Банкны зээлийн эх үүсвэр нэмэгдэж байгаа.                                       Харьцангóй сул талууд нь:

 

  • Мэргэжилтэй ажиллах хүч дутагдалтай, бизнес эрхлэгчдэд нэн чухал шаардлагатай мэргэшүүлэх сургалт цөөн, үр дүн багатай.
  • Төр, бизнес эрхлэгчдийн хамтын ажиллагаа хангалтгүй, бизнесийн өрсөлдөөнийг зохицуулах зохицуулалт сул.
  • Бизнесийн болон мэргэжлийн холбоод олон улсын байгууллага, иргэний нийгмийн байгууллагүүдтай тогтоосон холбоо бага, тэдний тусалцаа хангалтгүй.
  • Сумын газар нутаг, бэлчээр, усан хангамж муу.
  • Гадаад зах зээл, олон улсын харилцаа байхгүй.
  • Сум орны хөгжилд нэмэр болох лидер, алдартнууд бага,
  • Банкны зээлийн хэмжээ бага, хугацаа богино, хүү өндөр
  • Төслийã õýðýãæ¿¿ëýõ ýðõ îðîí íóòàãò áàéäàãã¿é.
  • Гаднаас ирэх улс төр, үзэл суртлын урсгалд автах магадлал иргэдэд их өндөр.
  • Гадны төсөл хөтөлбөр, зээл тусламжинд бага хамрагдддаг
  • МАА, байгалийн ãàðàëòàé бүтээгдэхүүний хулгай ихтэй.
  • Төрийн /УТ/ удирдлагын чадамж, уялдаа холбоо сул.
  • Төрийн үйлчилгээний чанарын түвшин доогуур хүнд суртал, төрийн албан хаагчдын чадвар сул
  • Төрийн байгууллагуудын хөрөнгийн зарцуулалт оновчгүй, иргэдэд ил тод бус
  • Байгалийн баялгèéã хууль бусаар нэгдсэн зохицуулалтгүй шууд түүхий эд хэлбэрээр борлуулдаг жижиг дунд үйлдвэр хөгжөөгүй.
  • Ард иргэдийн ихэнхи хувь нь халамж шүтсэн бие даах чадвар сул байгаагаас ядуурлын түвшин өндөр, бэлэнчлэх сэтгэлгээтэй.
  • Мал аж ахуйн салбар нь эрс тэс уур амьсгалын өөрчлөлтөөс шууд хамаааралтай тогтворгүй эдийн засагтай.

 

             ГУРАВ. ХӨГЖЛИЙН ЗАРЧИМ, ЭРХЭМ ЗОРИЛГО, АЛСЫН ХАРАА, ХЭТИЙН

                                                               ÒЭРГҮҮЛЭХ ЧИГЛЭЛ.

 

                                                        3.1.Хөгжлийн тэргүүлэх чиглэл.

Их-Уул сумын хөгжлийн хөтөлбөр хэрэгжүүлэхэд  дараахь зарчим баримтлана.

  • Ардчилсан шударга ёс, хүний эрх, эрх чөлөө, тэгш байдал,  үндэсний эв нэгдлийг хàíãàõ. 
  • Сумынхаа хөгжилд иргэн бүр оролцож хувь нэмрээ оруулах, манлайлах нөхцөл бүрдүүлэх.
  • Бодлого зорилтоо хэрэгжүүлэх бүх талын боломж нөхцөл бүрдүүлэх
  • Зах зээлийн эдийн засагт суурилсан хөгжил эрчимтэй, тогтвортой байх.
  • Хөрөнгө оруулалтын бодлогыã ñóìûí тэргүүлэх чиглэл, эрэлт хэрэгцээтэй уялдуулан хуваарилах, зарцуулалтыг хянаж, үр дүнтэй байхыг эрхэмлэх.
  • Шинэчлэгдсэн нөхцөл байдалд уян хатан зохицох чадвартай байх.
  • Бүх шатанд хариуцлага хүлээх чадвартай байж, ил тод, шударга байж, хууль дээдлэх

 

                                                  3.2  Их-Уул сумын эрхэм зорилго

 

           

Монгол улсын үндсэн хуулиа мөрдлөг болгон хүн ам, нийгмийн хөгжлийн  дотоод нөөц, боломжоо ашиглан  иргэдээ хөгжүүлж, байгаль орчноо унаган төрхөөр нь хадгалсан, гадаад, дотоодын зах зээл чөлөөтэй хөгжих нөхцөл бүрдүүлэх зэргээр эдийн засаг, нийгмийн хөгжлийг тогтвортой ахиулах нь Их-Уул сумын эрхэм зорилго байх болно.

 

       Сумын хөгжлийн эрхэм зорилго нь сумын ИТХ, нутгийн захиргааны байгууллага  болон хувийн салбарын аж ахуйн нэгж, òºñºâò байгууллага, төрийн бус байгууллага, иргэдийн урт  хугацааны хүрэх үр дүнгийн цогц илэрхийлэл юм.

 

 

                                                   3.3. Их-Уул  сумын хөгжлийн алсын хараа

 

Их-Óóл сумын эдийн засаг, нийгмийн хөгжлийн 2017 он хүртэлх алсын харааг дараах байдлаар тодорхойлж байна. Байгаа нөөц боломжийг дайчлан эдийн засгийн тасралтгүй өсөлтийг хангаж, байгаль орчныг тогтвортой хамгаалан, зохистой ашиглан сэргээж, иргэдийн амьжиргааг сайжруулж, ирээдүйдээ итгэлтэй иргэдийг төлөвшүүлсэн байна.

Зорилго: Өнөөгийн түвшинг тодорхойлж, эрэлт хэрэгцээнд тулгуурлан хүрч болох дэвшил, хэрэгжүүлэн бий болгох өөрчлөлтүүдийг урьдчилан төсөөлж, цаашдын хандлагыг тодорхойлох.

Зорилт: сумын эдийн засаг, нийгэм, байгаль орчны салбарын одоогийн байдалд нөлөөлөх байдлын  үнэлгээг СВОТ шинжилгээгээр тогтоогдсон давуу талаа бэхжүүлж, сул талаа  даван туулах, боломжийг зөв ашиглах, саад бэрхшээлийг үндэслэлтэй тооцож, ажиллах боломжийг бүрдүүлэх, бие хүн, нийгмийн хөгжил дэвшилд хувь нэмрээ оруулж, хамтран ажиллаж бүтээн байгуулах. Сум орон нутгаа хөгжүүлэхэд нутгийн удирдлага, байгууллага, аж ахуйн нэгж, иргэн бүр санаачлагатай оролцсоноор иргэддээ орон нутагтаа ажиллаж, амьдрах таатай орчин бүрдүүлэх алсын хараатай ажиллах.

                                  3.4. Их-Уул сумын хөгжлийн бодлогыг хэрэгжүүлэгч талууд,

                                                        тэдний  хүлээх үүрэг, оролцоо.

Сумын эдийн засаг, нийгмийг хөгжүүлэх зорилтуудыг хэрэгжүүлэхэд хувь хүн, аж ахуйн нэгж, төрийн болон иргэний нийгмийн байгууллагын хамтын нийгэмлэгийн үйл ажиллагаа гол үүðэг гүйцэтгэнэ. Энэ зорилтын хүрээнд: Иргэн бүр: Гэр бүлээ асран хамгаалах, бие, сэтгэл зүй эрүүл байж, үр хүүхдээ зөв хүмүүжүүлж, эрүүл бие, боловсрîлтой, бие даах чадвартай, амьжиргаагаа авч явах итгэлтэй болж төлөвших бүх боломжийг ашиглана.

  • Хорт зуршлаас татгалзаж, халдварт өвчнөөс урьдчилан сэргийлэх.
  • Хувийн болон өрхийн гишүүдийнхээ эрүүл мэндèéã хамгаалах, урьдчилан сэргийлэх чадвартай байх.
  • Бэлэнчлэх сэтгэлгээнээс ангижирч, амьжиргаагаа дээшлүүлэх тэмүүлэлтэй байж, өрхийн орлогоо нэмэгдүүлэх боломжийг бүрдүүлж, зөв зарцуулах.
  • Боловсрол олох. боловсролоо өөрсдөө байнга дээшлүүлэхэд анхаарч, бага насны хүүхдээ зөв төлөвшүүлэх, гэр бүлийн орчинг эрүүл, цэвэр, ёс суртахуунтай байхад гишүүн бүрийн хариуцлагыг өндөржүүлэх.

.

  • Эрх чөлөөгөө эдлэхдээ хүлээсэн үүргээ биелүүлж, хариуцлагаа ухамсарлах чадвартай байх
  • Нийгмийн харилцаанд идэвхитэй оролцож, дуу хоолойгоо бүх шатанд хүргэдэг байх.
  • Хувийн хэвшлийн бүх аж ахуйн нэгж байгууллага: Ажилчдын ажлын аюулгүй ýрүүл орчин, нөхцлийг бүрдүүлж, чанарын шаардлага хангасан хэрэглэгчдийн эрх ашигт нийцсэн найдвартай бүтээгдэхүүн үйлчилгээгээр хангах.
  • Хууль тогтоомжинд нийцүүлэн үүргээ биелү¿лэх
  • Байгаль орчноо хамгаалан нөхөн сэргээж, түүнд халгүй шинэ техник технологи нэвтрүүлж мөрдөх
  • Зах зээлд үнэнч шударгаар өрсөлдөж, ил тод үйл ажиллагаагаа явуулж мэдээ тайлангаа үнэн зөв гаргаж, хариуцлага хүлээх чадвартай байх.
  • Ажиллагсадынхаа мэргэжлийн чадварыг дээшлүүлж, нийгмийн асуудалд нь дэмжлэг үзүүлэх
  • Чанартай бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх боломж, орчин үеийн дэвшилтэт техник, тоног төхөөрөмжөөр хангах.

Төрийн бус байгууллага болон иргэний нийгмийн байгууллага: Төрийн байгууллага түүний удирдах ажилтнуудын үйл ажиллагаанд хяналт тавьж, зөрчил дутагдал арилгах чадвартай байж, нийгмийн бухимдал арилгахад нөлөөлнө.

  • Нийтийã хамарсан аливаа шийдвэр гаргахад идэвхитэй оролцох.
  • Иргэдийн эрх ашиг, аюулгүй байдал хангуулахад нөлөөлөх
  • Иргэдийн амьжиргааг дээшлүүлэхэд бодиттой тусалж, хийж гүйцэтгэсэн ажлыг сумын төрийн байгууллага, иргэдэд ил тод мэдээлж, жил бүр сумын ИТХ, олон нийтэд тайлагнаж байх.

Төрийн захиргааны болон үйлчилгээний байгууллагууд: Иргэдийн тайван эрүүл, аюулгүй амьдрах, бизнес эрхлэх, хөрөнгө оруулалт хийх таатай орчин бүрдүүлж , хүрээг өргөтгөж, төрийн бүх үйлчилгээг иргэдэд ил тод ойр ,хүнд сурталгүй хүргэх боломжийг бүх талаар бүрдүүлнэ.

  • Банк санхүүгийн зүй зохистой, найдвартай тогтолцоог дэмжих, бий болгох.
  • Даатгалын системийг боловсронгүй болгох, үр дүнг сайжруулах.
  • Иргэдийн эрүүл мэндийг хамгаалах, боловсрол эзэмших, төрийн үйлчилгээг иргэдэд шуурхай, чанартай хүргэж, үйл ажиллагааг ил тод болгох.
  • Бизнес аж ахүйн үйл ажиллагаа явуулах, мэргэжлийн зөвлөгөө өгөх, дэмжлэг үзүүлэх таатай îð÷èí бүрдүүлэх
  • Төрийн албан хаагчдын сахилга, хариуцлагын тогтолцоог бүх шатанд шинэчлэх арга хэмжээ авч, иргэдэд үзүүлж бóй төрийн үйлчилгээий сэтгэл ханамжийг 70- ààñ хувьд хүргэх.

 

                                  3.5. Их-Уул сумын хөгжлийн тэргүүлэх чиглэл.

Сумын эдийн засаг, нийгмийг 2017 он хүртэл хөгжүүлэх хөгжлийн хөтөлбөрийг дор дурьдсан тэргүүлэх  чиглэлийн хүрээнд хэрэгжүүлнэ.

  • Мянганы хөгжлийн зорилтууд хэрэгжүүлж, иргэн бүрийг бүх талаар хөгжүүлэх нөхцлийг бүрдүүлэх.
  • Мал аж ахуй түүхий эд, ноос, ноолуур, мах, арьс шир, байгалийн баялаг боловсруулах жижиг дунд үйлдвэр байгуулах.
  • Хувийн хэвшилд түшиглэсэн технологи, үүний дотор мэдээлэл, харилцаа, барилга, гар урлал, тээвэр, санхүүгийн зуучлалын үйлчилгээ, ХАА / эрчимжсэн мал, газар тариалан/-н бүтээгдэхүүн боловсруулахад чиглэсэн үйлдвэрлэл үйлчилгээ, нутгийн иргэдэд түшиглэсэн аялал жуулчлал эрчимтэй хөгжүүлж, тогтвортой, мэдлэгт суурилсан эдийн засгийг бий  болгох.
  • Сумын дэд бүтцийг сайжруулж, төв хөдөөгийн хөгжлийн түвшин, боловсрол, эрүүл мэндийн үйлчилгээний чанарын ялгааг багасгах.
  • Байгаль, цаг уурын өөрчлөлтөд дасан зохицсон арга чадавхи бий  болгож, экосистемийн тэнцвэрт байдлын алдагдлыг зогсоох, хамгаалах, нөхөн сэргээх замаар тогтвортой хөгжлийн орчин бий болгох.
  • Төрийн албан хаагчийн хариуцлагын тогтолцоог сайжруулж, авилга, хүнд суртлаас ангид, ил тод, шударга тогтолцоо бүрдүүлэх.

 

                     Дөрөв. Их-Уул сумын хөгжлийн хөтөлбөрийн бодлого, зорилгууд

 

                                       4.1. Сумын хүний болон нийгмийн хөгжлийн бодлого

 

Сумын иргэдийн хөдөлмөр болон аж ахуйн эрхлэлтийг дэмжиж ажлын байрны тоог нэмэгдүүлэх, гэр бүлийг бэхжүүлэх, амьжиргаагаа сайжруулах чадамжийг дээшлүүлэх хүн амын нийгмийн хамгаалал, халамжийн үйлчилгээг оновчтой зохион байгуулах замаар Мянганы хөгжлийн зорилтуудыг хангах бодлого баримтална.

 

 

4.1.1 Ядуурал, ажилгүйдэл бууруулах бодлогын хүрээнд.

 

Суìûí õýìæýýãýýð 2010 îíû áàéäëààð 1188 ºðõèéí 4.5% áóþó 53 ºðõ íýí ÿäóó, 17.3 % áóþó 206 ºðõ ÿäóó, 11.2 % áóþó 134 ºðõ ÿäóóðàëä ºðòºæ áîëçîøã¿é ºðõ áàéíà.

 

Эмзэг бүлгийн иргэдэд чиглэãäñýí, харьцангуй дунд давхаргыг төлөвшүүлэхэд дэмжлэг үзүүлж, орлогын өсөлтийг хангах замаар æèëä 20 ºðõèéã ядуурлààñ ãàðãàæ, 2010 оныхоос 2017 онд ÿäóóðëûã 33-õóâèàð бууруулна.

 

Хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих ажлын байр нэмэгдүүлэх чиглэлээр ажилгүй иргэдэд бага хүүтэй зээл олгох, тэднийг сургалтанд хамруулах тал дээр анхаарч ажлын байр бий  болгох замаар 2011-2017 он õ¿ðòýë  æèë á¿ð 150 –ààñ äîîøã¿é ажлын байр бий болгоно.

 

Өрх , хүн ам, амьжиргааны  түвшний талаархè сумын хэмжээний иж бүрэн мэдээллийн санг 2012 оны 3 дугаар улиралд багтаан бүрдүүлнэ.

 

                              4.1.2. Гэр бүлийн хөгжил, хүн амын бодлогын хүрээнд.

 

Гэр бүл тогтвортой байх, үр хүүхэд аюулгүй орчинд бүх талаар эрүүл өсөж хөгжих, ёс заншлаа хүндлэх, байгаль орчноо хайрлан хамгаалах, хог хаягдал хаяж бохирдуулахгүй байж, авъяасаа хөгжүүлэх, сурч боловсрох эрмэлзэлтэй, бүтээлч хариуцлагатай, хувь заяандаа эзэн болсон иргэн болж төлөвших нөхцлийг бүрдүүлж, хүн амыг өсгөх бодлого баримтална.

 

Өрх бүрийг уламжлалт соёл, ёс заншлын өвийг хадгалан хөгжүүлэх орчин бий болгох.

 

Өрх бүр ургийн бичгээ хөтөлж, удамшлын доголдол, оюун ухааны хомсдлоос хамгаалах бодлого хэрэгжүүлнэ.

Өсвөр үе, залуучуудад эх оронч үзэл , үндэсний уламжлал, хэл, соёл, ёс суртахуун, зан заншлийг төлөвшүүлэх, сургахад дэмжлэг үзүүлнэ.

 

Хүүхдийг бие бялдар, эрүүл мэнд, оюун ухаан, сэтгэцийн зөв хөгжилтэй, үндэсний хэл, соёл, сэтгэлгээтэй болгон хүмүүжүүлэхэд эцэг, эх, эрүүл мэнд, боловсрол, нийгмийн хамгааллын  байгууллагуудын ажлыг холбож, хамтран ажиллах үйл ажиллагааг чадваржуулах арга хэмжэý авна.

 

                                         4.2. Боловсролын хөгжлийн бодлого.

 

Их-Уул  сумын 12 жилийн ахлах сургууль нь 2005 онд боловсролын хөгжлийн хөтөлбөр төслийн 207.0 сая төгрөгийн хөрөнгө оруулалтаар их засвар хийгдсэн бөгөөд 2010 оны жилийн байдлаар 904 хүүхэд суралцаж байна.

 

Ерөнхий боловсролын сургуулийã мэргэжлийн багшаар 100% хангаж, сургалтын чанарыг сайжруулж, сурагчдын чадавхийг бүрэн дүүрэн илрүүлэн хөгжүүлэх таатай орчинг төлөвшүүлсэн, байнга сайжруулахад чиглэсэн, хүртээмжтэй чанартай, үр ашигтай, тогтвортой боловсролын үйлчилгээг үзүүлнэ.

 

Мөн багшлах боловсон хүчнийг чадваржуулах, сургуулийг материалаг баазаар хангах тал дээр анхаарч ажиллана.

 

Дотуур байрны хүрэлцээ хангамжийг сайжруулж  дотуур байранд суух шаадлагатай хүүхдийг 100% дотуур байранд хамруулна.

 

 Äотуур байрны хүүхдийн ая тухтай амьдрах, сурч боловсрох нөхцөл боломжийг хангах зорилгоор төсөл хөтөлбөрийн хүрээнд 75 хүүхдийн 2 дотуур байрыг èæ á¿ðýí çàñâàðëàíà.

 

Хичээлийн болон дотуур байрны барилга, сургалтын тоног төхөөрөмж, кабинет, лаборатори бусад хэрэглэгдэхүүн тавигдах шаардлага стандартыг хангаж, эрүүл ахуй, аюулгүй байдалд нийцсэн дулаан, тохь тухтай, чанартай үйлчилгээ үзүүлэх орчин нөхцлийг бүрдүүлнэ.

 

Багшийн мэдлэг боловсролыг тасралтгүй дээшлүүлж, багш нарыí үүрэг хариуцлагыг өндөржүүлж, ёс зүйг äýýøë¿¿ëýõýä чиглэсэн арга хэмжээ авна.

 

Сурагчдын мэдээлэл, харилцааны технологи ашиглах боломжийг өргөтгөж, öàõèì íîìûí ñàíòàé áîëíî.

 

Албан бус боловсролын үйлчилгээг тогтмолжуулан сайжруулж, сургууль завсардалтгүй сум болно.

 

Насанд хүрэгчдийн тасралтгүй боловсролын үйлчилгээг бий болгож, 15 - 25 насны бичиг үсэг тайлагдалтын түвшинг 100% -д хүргэнэ.

 

Орон нутгийн боловсон хүчнийг тогтвор суурьшилтай ажиллуулах үүднээс ýì÷ áàãø áîëîí øààðäëàãàòàé íàðèéí ìýðãýæëèéí áîëîâñîí õ¿÷íèéã çàõèàëãààð áýëòãýõ áîëîí ñóðãàëòûí õºòºëáºðèéí äýìæëýã ¿ç¿¿ëíý.

 

Орон нутгийн иргэдийг төрөл бүрийн мэргэжил олгох сургалтанд хамруулах, өрхийн үйлдвэрлэл эрхлэх, ажлын байр бий болгîíî.

 

Сургуулийн өмнөх боловсролын хамран сургалтын бохир жинг 100%- д хүргэнэ.

 

300 - õ¿ðòýë ортой хүүхдийн цэцэрлэгийн барилгыг шинээр барьж, хуучин цэцэрлэгийн барилгыг засварлаж өргөтгөн, материаллаг баазаар хангаж, хөдөөгийн сургуулийн өмнөх насны хүүхдийг 100% нүүдлийн цэцэрлэгт хамруулна.

 

Цэцэрлэгийã 100% мэргэжлийн багшаар хангаж, сургалтын гарын авлàга хэрэглэгдэхүүн, тоглоом, наадгайн хангамжийг нэмэгдүүлэх арга хэмжээ авч сургалтын арга барилгыг шинэчилнэ.

 

Сургуулийн õè÷ýýëèéí áàéðíû ºðãºòãºë, ñòàíäàðòûí ñïîðò çàë áàðèõ àñóóäëûã øèéäâýðëýíý.

 

                                   4.3. Соёлын салбарын үйлчилгээний бодлого

 

Орон нутгийн соёлын үнэт зүйлийг хадгалан хамгаалж соёл, урлагийн бүтээлийг эдийн засгийн эргэлтэнд оруулж, соёлын төвийн орлогыг нэмэгдүүлж, хойч үедээ уламжлуулан эзэмшүүлнэ.

Их-Уул сумын үүсэл хөгжлийí түүхэн “Орон нутгийг судлах сурталчлах кабинет”-ыг ашиглалтанд оруулж ,байнгын ажиллагаатай болгох.

Сумын соёлын төвийг байнгын ажиллагаатай бîëãîæ, хөгжмийн зэмсэг, техник хэрэгслээр хангаí, ажилтнуудын ур чадварыг дээшлүүлэх арга хэмжээг авч хэрэгжүүлíý.

Хөдөөгийн иргэдэд хүргэх соёлын үйлчилгээг тогтмолжуулах талаар анхаарч соёлын төвийг ÿâóóëûí автоклубтэй болгоно.

Ардын óëàìæëàëò зан заншлыг амьдралын хэвшил болгож, хойч үедээ өвлүүлэн үлдээх хадгалах арга хэмжээ авах.

                                                4.4.Эрүүл мэндийн хөгжлийн бодлого.

Тус сумын хүн эмнэлэг нь  ñóì äóíäûí çàãâàð ýìíýëýã ãýäãýýðýý äàâóó òàëòàé. 2010 онд улсын төсвийн 40,0 сая төгрөгийн хөрөнгө оруулалтаар өргөтгөл баригдсан.  Сумын хүн эмнэлэг 5 их эмч, 7 бага эмч ,7 сувилагч , 5 багийн эмчтэйгээр үйл ажиллагаа эрхэлдэг. Сумын иргэдийн дунд зонхилох өвчлөл 1-д шүд цоорох, 2-т бөөрíèé , 3-т зүрх судасны, 4-т хоол боловсруулах эрхтний, 5-д үе мөчний өвчлөл орж байна.

Хүн амын өвчлөл, нас баралт буурахгүй байгаа нь ядуурал, ажилгүйдэл, иргэдийн эрүүл мэндээ хамгаалах мэдлэг, боловсрол хангалтгүй, эрүүл зан үйл төлөвшөөгүй эрүүл мэнддээ тавих анхаарал сул, архи, тамхи, зохисгүй хооллолт, буруу хувцаслалт, хөдөлгөөний хомсдол, нийгмийн бухимдал их байгаатай холбоотой.

Эрүүл мэндийн тусламж, үйлчилгээ илүү шаардлагатай хэсэг болон эмзэг бүлгийн иргэдэд нотолгоонд тулгуурласан, үйлчлүүлэгчдэд ээлтэй, тэгш, чанартай тусламж үйлчилгээ хүргэх замаар хүн амын эрүүл мэндийг сайжруулж, хүн амын дундаж наслалтыг нэмэгдүүлнэ.

Иргэн бүрийг жилд нэг удаа нарийн мэргэжлийн цогц үзлэг оношлогоонд оруулж, эрүүлжүүлэх арга хэмжээг үе шаттай зохион байгуулна.

Газар зүй, цаг уурын нөхцлийн онцлогоос шалтгаалсан эндемик эмгэг байгаа эсэхийг тогтоох.

Эхийн эндэгдэл гаргахгүй, 5 хүртэлх насны хүүхдийн эндэгдлийг 2012 он гэхэд 2 дахин бууруулж, цаашид энэ түвшингээс өсгөхгүй байна.

Үйлчлүүлэгчид ээлтэй , иргэдэд хүрч үйлчлэх тогтолцоог нэвтрүүлж, хүн эмнэлэг, багийн эмчийн ажлын үр дүнгийн тайланг жил бүр багийн иргэдэд сонсгож,  тэдний сэтгэл ханамжийг 70- ààñ дýýø хувьд хүргэнэ.

Хөдөөгийн багийн хүний эмчийг багийн төв дээр байнга ажиллуулж, иргэдэд ойртуулан тасралтгүй үйлчилгээг хүргэх боломжийг бүрдүүлнэ.

Хүн амын зан үйлийг өөрчлөх эрүүл аж төрөх ёсыг хэвшүүлэх, зонхилон тохиолдох халдварт болон халдварт бус өвчлөлийг буруулах мэдээлэл сургалт сурталчилгааны нэгдмэл байдлыг хангана.

Эрүүл бус эрсдэлтэй зан үйлийг өөрчлөхºä мэдээллийн хэрэгслэлийг ашиглах, энэ чиглэлийн үйл ажиллагаа эрхлэх төрийн болон èðãýíèé íèéгìèéí байгууллагын үйл ажиллагааг дэмжихэд орон нутгийн байгууллагуудын хамтын ажиллагааг сайжруулна.

Хүн амын дунд зөв зан үйлээр илүү төлөвшсөн иргэдийг  сайн дурын эрүүл мэндийн ажилтан ажиллуулах санаачлагад дэмжлэг үзүүлж, эмзэг бүлгийн хүн амд эрүүл мэндийн тусламж үйлчилгээг илүү анхаарсан үйлчлүүлэгч төвтэй тогтолцоог нэвтрүүлнэ.

Сумын хүн эмнэлгийн мэргэжилтнүүдийг чадваржуулж, тогтвор суурьшилтай ажиллуулах нөхцлийг бүрдүүлæ, ýìíýëãèéí áàðèëãûã øèíýýð áàðèóëàõ, àíõàí øàòíû òóñëàìæ ¿éë÷èëãýý ¿ç¿¿ëýõýýð òîíîãëîãäñîí ìàøèíòàé áîëæ, öàõèì ýìíýëýã áîëíî.

Èðãýäèéã áàéãàëèéí ãàìøèã, íèéòèéã õàìàðñàí ºâ÷ëºëòººñ урьдчилан сэргийлэх, ñóðãàëò ñóðòàë÷èëãàà ÿâóóëæ, эрт илрүүлэх, эмчлэх, нөхөн сэргээх, хөнгөвчлөх, тусламж үйлчилгээний цогц төлөвлөгөө боловсруулан хэрэгжүүлнý.

Ахмад настан, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийг эрүүлжүүлэх, витаминжуулах нөхөн сэргээх танхимын үйл ажиллагааг тогтмолжуулж үр дүнг дээшлүүлж, материаллаг баазыг сайжруулна.

Сумын соёл спортын цогцолборыг øèíýýð ашиглалтанд оруулж, техник тоног төхөөрөмжөөр хангаí áàéíãûí, àæèëëàãààòàé áîëãîæ,  хүүхэд, залуучууд, иргэдийн бие бялдрыг õºãæ¿¿ëíý.

                                      4.5. Нийгмийн хамгаалал, хөдөлмөрийн бодлого .

Нийгмийн хөгжлийн оновчтой бодлого хэрэгжүүлж, хүний хөгжил, хүн амын өсөлтийг хангах нийгмийн таатай орчин бүрдүүлж, иргэдийн аж амьдралын чанарыг сайжруулна. Хүн амын орлого багатай эмзэг хэсэгт түлхүү хандсан нийгмийн хамгааллын бодлогыг хэрэгжүүлнэ.

Сумын хэмжээнд 2010 оны эцэст хөдөлмөрийн насны 2600 хүний 250 нь албан, 1630 нь албан бус хөдөлмөр эрхэлж, 83 нь хөдөлмөрийн биржид бүртгэлтэй боловч 70 хүн тодорхой ажил, хөдөлмөр эрхлээгүй байна.

Нийгмийн халамжийн дэмжлэг туслалцаа зайлшгүй шаардлагатай өрхийн иргэдийн хэрэгцээ, сонголтод түшиглэсэн халамжийн олон талт үйлчилгээг бий болгож, үйлчилгээг хувийн хэвшил, иргэний нийгмийн байгуулëагуудын оролцоотойгоор хүргэх тогтолцоог орон нутагтаа бүрдүүлж ажиллана.

Ажлын байр нэмэгдүүлэх зорилгоор аймгийн хөдөлмөр халамж үйлчилгээний хэлтсийн мэргэжлийн сургалт, мэргэжлийн сургалт үйлдвэрлэлийн төвд жил бүр 15 -аас доошгүй иргэнийã  хамруулан мэргэшүүлæ,  ажлын байр íýìýãä¿¿ëýõ çýýëä 10- ààñ äîîøã¿é èðãýíèéã õàìðóóëæ, àæëûí áàéðòàé áîëãîíî.

Аж ахуйгаа хөгжүүлж, ажлын байр бий болгож буй үйлдвэрлэл, үйлчилгээ эрхлэгчдийг банк санхүү татварын бодлогоор дэмжиж, тэдэнд бага хүүтэй урт хугацаатай хөнгөлөлтэй зээл олгох замаар дэмжлэг үзүүлэх ажлыг зохион байгуулна. Сум, багийн түвшинд сүү цагаан идээ боловсруулж, нутгийн брэнд экологийн цэвэр бүтээгдэхүүнээр сургуулийн хүүхдийн “Үдийн цай” хөтөлбөрийн хэрэгжилтийг хангах бодлого баримтлан мөрдүүлнэ.

Хуулийн этгээдэд ажиллаж байгаа хүн бүрийг нийгмийн даатгалд заавал хамруулах зарчимд шилжүүлж, тэтгэврийн насанд õ¿ðñýí áîëîâ÷ тэтгэвэр, тэтгэмжид хамрагдаагүй иргэдийг тэтгэвэр тэтгэмжинд хамруулна. Àõìàä íàñòàí áîëîí õºãæëèéí áýðõøýýëòýé èðãýäèéí ºð㺺ã òåõíèê õýðýãñëýë, òîíîã òºõººðºì溺ð á¿ðýí õàíãàæ, ãàäíà òàëáàéã òîõèæóóëíà.

                                        4.6. Эдийн засгийн өсөлт, хөгжлийн бодлого.

Сумын эдийн засгийн бодлогын гол зорилт нь 2012- 2017 онд “Мянганы хөгжлийн зорилтууд” –ыг хэрэгжүүлж, эдийн засгийн өсөлтийг бий болгож, 2017 он гэхэд орон нутгийн төсвийн зарлагын эх үүсвэрийн 90-ээс доошгүй хувийг орон нутгийн орлогоор бүрдүүлнэ.

Малын үүлдэр угсааг сайжруулах тал дээр анхаарч “50:1” хөтөлбөрийг хэрэгжүүлж, эрчимжүүлэх арга хэмжээ авч нэг малаас авах ашиг шимийг нэмэгдүүлж, эрчимжсэн МАА-г хөгжүүлнэ.

Хувийн хэвшилд түшиглэсэн , äýâøèëò òåõíèê технологит суурилсан, жижиг äóíä үйлдвэрийг хөгжүүлэх, үүний дотор мал аж ахуйн гаралтай түүхий эд, мод модон эдлэл, арьс шир боловсруулах үйлдвэрлэлийг эрчимтэй хөгжүүлэх боломжийг бүрдүүлнэ.

2012 онд багтаан суманд түүхий эд бэлтгэлийн загвар хоðшоог байгуулж малын гаралтай түүхий эд материалыг сумандаа анхан шатны боловсруулалт хийн зах зээлд гаргана.

Á¿õ òºðëèéí аялал жуулчлалыг хөгжүүлж, иргэдийн орлогыг нэмэгдүүлэх бодит боломжийг бүх талаар бүрдүүлнэ.

Мөн газар тариалангийн зориулалттай техник тоног төхөөрөмжийг газар тариалангийн үйлдвэрлэлд нэвтрүүлж, тариалан эрхлэгч иргэдийн хөдөлмөрөө хорших санаачлагыг дэмжин,  усалгаатай газар тариаланг эрхлэн 1-га-аас авах ургацын хэмжээг нэмэгдүүлэх замаар иргэдийн орлогын эх үүсвэрийг нэмэгдүүлнэ. Түүнчлэн 2017 он гэхэд сумын төмс, хүнсний ногооны хэрэгцээг 100  хувь хангана.

                                               4.7. Сумын төсвийн бодлого.

Орон нутгийн төсвийн бодлогыг эдийн засгийн өсөлт болон төсөв санхүүгийн тогтвортой, тэнцвэрт байдлыг хангаж, санхүүгийн эх үүсвэрийг бүрдүүлэх, оновчтой хувиарлах замаар хүн амын бодит орлого, нийгмийн үйлчилгээний чанар хүртээмжийг нэмэгдүүлж, сумын хөгжлийг дэмжиж ,мянганы хөгжлийн зорилтуудыг хэрэгжүүлэхэд чиглүүлнэ.

Орон нутгийн төсвийн орлогыг 2010 оныхоос 2017 онд 2 дахин нэмэгдүүлнэ.

Татвар, байгалийн нөөц ашигласны төлбөр, хураамжийн орлогыг зохистой , үр дүнтэй ашиглаж, байгаль орчныг хамгаалах, нөхөн сэргээх арга хэмжээнд зарцуулна.

Төсвийг төсвийн байгууллагын үйл ажиллагааны бодит хэрэгцээнд нийцүүлэн төлөвлөлтийг оновчтой болгож санхүүжүүлэх арга хэмжээ авч ажиллан төсвийн ил тод нээлттэй байдлыг хангаíà.

Төсвийн хөрөнгө оруулалтыг зорилтот хөтөлбөрүүд, эдийн засаг, нийгмийн салбарын хөгжлийн хөтөлбөр, төслүүдийн нэгжтэй хамтран ажиллаж үр нөлөөг дээшлүүлнэ.

Хүн амын орлого багатай ядуу болон дундаж орлоготой хэсэгт түлхүү хандсан төсвийн зарлагын бодлого хэрэгжүүлнэ.

Нийгмийн эмзэг бүлэгт зориулсан халамж, үйлчилгээний санхүүжилт болон ахмад настанд олгох санхүүгийн тусламжийг нэмэгдүүлж, тэднийг төсөл хөтөлбөрт бүрэн хамруулах арга хэмжээ авна.

                                                          4.8.Татварын бодлого.

Сумын хөгжилд бодитой нөлөө үзүүлэхүйц үйлдвэрлэл ,үйлчилгээ , жижиг дунд үйлдвэр эрхлэгчдийг татварын бодлогоор дэмжинэ.

Татварын бааз суурийг өргөтгөх ажлыг эрчимтэй зохион байгуулж татварын нуугдмал орлогыг илрүүлж байгаа орлогын татварыг орон нутагтаа төвлөрүүлэх арга хэмжээ ав

Холбоотой мэдээ